İzmir’i gerçekten anlamak için bazen sokaklarında yürümek yetmez; o sokaklarda insanların nasıl eğlendiğini, müziğe nasıl karşılık verdiğini görmek gerekir. Çünkü bu şehirde dans, sadece bir hareket değil, bir yaşam biçimidir. Limana yanaşan gemilerle gelen melodiler, farklı kültürlerin ritimleri ve değişen kuşakların ruhu… Hepsi İzmir’de bir araya gelir ve her dönemde yeni bir dans dili yaratır.ÇOK KÜLTÜRLÜ BAŞLANGIÇ 1900–1920Yüzyılın başında İzmir, Osmanlı’nın en kozmopolit liman kentlerinden biridir. Zeybek, çiftetelli, Rum ve Ermeni dansları bir aradadır. Rumların syrtos ve hasapiko dansları, Ermenilerin kochari ve tamzara oyunları İzmir gecelerine ayrı bir renk katar.Aynı zamanda balolar ve dans salonları önemli bir yer tutar. Kadınlar ve erkekler en şık kıyafetleriyle bu ortamlarda buluşur; dans, zarafetin bir göstergesi haline gelir. Bu balolarda vals ve polka gibi danslar yapılır, çiftler uyum ve ölçü içinde hareket eder.Şık giyinen kadınlar için günlük dilde sıkça şu söz söylenir:
“Baloya mı gidiyorsun?”
ya da
“Baloya gider gibi giyinmişsin.”Bu ifade, dönemin hem giyim anlayışını hem de balo kültürünün toplumdaki yerini gösterir.CUMHURİYET VE ZARAFET 1920–1930’LARCumhuriyet’le birlikte dans salonlara taşınır. Bu dönemde vals ağırlıktadır; çiftler zarif, ölçülü ve uyumlu hareketlerle dans eder. Tango da yavaş yavaş sahneye çıkar ve kısa sürede kendine yer bulur. Dans artık sadece eğlence değil, modernleşmenin bir ifadesidir.GAZİNO GECELERİ 1940–1950’LERİzmir geceleri inceliklidir. Gazinolar doludur, sahnede canlı müzik vardır ve dans adeta bir törendir. Bu dönemin belirleyici dansı tangodur.Erkek davet eder, kadın kabul eder ya da nazikçe reddeder:“Ayağım ağrıyor.”Bu söz, kırmadan geri çevirmenin yerleşmiş bir yoludur.Aynı anlayış düğünlerde de görülür. Davranışlar ölçülüdür, aile düzeni gözetilir. Mesafe korunur, zarafet ön plandadır. Ancak gece ilerledikçe bu düzen yumuşar; çiftetelli ile eğlence daha serbest bir hâl alır.ÖZGÜRLÜK 1960’LAR1960’lar bir geçiş dönemidir. Eski ile yeninin yan yana durduğu yıllar…Bu dönemde slow dans ilk kez yaygınlaşır. Daha yavaş, daha sade ve daha yakın bir dans biçimi ortaya çıkar. İlk hali yine ölçülüdür: iki el buluşur, erkek kadının bir elini tutar, diğer eli belindedir. Kadının diğer eli erkeğin omuzundadır. Mesafe korunur, hareketler uyumludur.Ancak 1940–50’lerden gelen alışkanlıklar tamamen kaybolmuş değildir. Erkek davet eder; kadın istemezse yine “ayağım ağrıyor” diyerek nazikçe geri çevirir. Özellikle düğünlerde genç bir kızla dans etmek için aile büyüğünden izin almak yaygındır.Zaman ilerledikçe bu yapı çözülmeye başlar. 1960’ların ortalarına doğru mesafeler azalır, kurallar gevşer.Önce ça ça ça görülür; ritmik ve partnerli bir yapıdadır. Ardından asıl kırılma gelir.Twist ile birlikte dansın kuralları yıkılır. Partner zorunluluğu ortadan kalkar, herkes kendi gibi dans eder.Aynı dönemde haligali ve lokomotif gibi toplu danslar ortaya çıkar. İnsanlar yan yana dizilir, birlikte hareket eder. Bireysel özgürlük ile toplu coşku ilk kez bu kadar güçlü şekilde birleşir.Bu değişim kısa sürede evlere taşınır. Ev partileri başlar. Geceler genellikle slow ile açılır, ardından tempo yükselir; twist, rock’n roll ve shake ile devam eder.Artık ortam tamamen değişmiştir. Herkes doğrudan dans eder. Eski nazik reddetme biçimleri de bu yeni düzen içinde yerini yavaş yavaş kaybeder.Dans ilk kez gerçekten kuralsız ve içgüdüsel hale gelir.DİSKO ÇAĞI 1970’LER1970’lerde eğlence zirveye ulaşır. Slow dans hâlâ vardır ama artık farklıdır. Mesafe azalır, temas artar. Erkek iki elini kadının beline koyar, kadın ellerini erkeğin omuzlarına yerleştirir. Dans daha yalın, daha doğal ve daha samimidir.Bu dönemde Demis Roussos’un romantik şarkıları gecelere eşlik eder. Shake devam eder, çiftetelli coşkuyu yükseltir.1960’ların sonundan itibaren, bir kadın tuvalete gitmek istediğinde erkeğin ona eşlik etmesi ve kapıda beklemesi yaygın bir davranış haline gelir. Bu, saygı ve ilginin bir göstergesidir.Bazen bir şarkı her şeyi değiştirir… “Eviva España” çaldığında pistin havası bir anda dönüşür.KALABALIK YILLAR 1980’LER1980’lerde dans daha kalabalık hale gelir. Düğünler büyür, eğlence yaygınlaşır. Herkes bu ritmin içindedir.Bu dönemde hem slow danslar hem de hızlı danslar birlikte yapılır. Geceler tek bir tempoda ilerlemez; müzikle birlikte ritim değişir, insanlar hem duygusal hem coşkulu anları aynı ortamda yaşar.KARIŞIM DÖNEMİ 1990’LAR1990’lar çeşitliliğin arttığı yıllardır. Geceler slow ile başlar, çiftetelli ile yükselir, disko ile devam eder.Bu dönemde de slow ve hızlı danslar bir aradadır. Aynı gece içinde tempo sürekli değişir; insanlar hem yakın hem hareketli dansları peş peşe yapar. Bu da eğlenceyi daha dinamik ve çok yönlü hale getirir.MEKÂN DEĞİŞİMİ 2000’LER2000’li yıllarla birlikte eğlence anlayışı belirgin şekilde değişir. Eğlence artık ağırlıklı olarak diskolarda ve çeşitli mekânlarda yaşanır.Bu dönemde slow dans yok denecek kadar azdır.Bistro kültürü ortaya çıkar. Küçük yuvarlak masaların etrafında ayakta durulur. Dans artık pistten çok bulunulan alanda yapılır. Shake ve çiftetelli masanın yanında devam eder.Dans geniş alanlardan küçük alanlara taşınır.GÜNÜMÜZBugün İzmir’de bu düzen büyük ölçüde devam etmektedir. İnsanlar kendi alanlarında dans eder. Shake, çiftetelli ve serbest dans birlikte yaşar.İzmir’de dansın hikâyesi aslında insanların birbirine nasıl yaklaştığının hikâyesidir. Bir zamanlar mesafe vardı, sonra yakınlaşma başladı. Bugün ise herkes kendi alanında, kendi gibi dans ediyor.Çünkü bu şehirde dansın kuralı yoktur.
Ritim, önce kalpte başlar.
“Baloya mı gidiyorsun?”
ya da
“Baloya gider gibi giyinmişsin.”Bu ifade, dönemin hem giyim anlayışını hem de balo kültürünün toplumdaki yerini gösterir.CUMHURİYET VE ZARAFET 1920–1930’LARCumhuriyet’le birlikte dans salonlara taşınır. Bu dönemde vals ağırlıktadır; çiftler zarif, ölçülü ve uyumlu hareketlerle dans eder. Tango da yavaş yavaş sahneye çıkar ve kısa sürede kendine yer bulur. Dans artık sadece eğlence değil, modernleşmenin bir ifadesidir.GAZİNO GECELERİ 1940–1950’LERİzmir geceleri inceliklidir. Gazinolar doludur, sahnede canlı müzik vardır ve dans adeta bir törendir. Bu dönemin belirleyici dansı tangodur.Erkek davet eder, kadın kabul eder ya da nazikçe reddeder:“Ayağım ağrıyor.”Bu söz, kırmadan geri çevirmenin yerleşmiş bir yoludur.Aynı anlayış düğünlerde de görülür. Davranışlar ölçülüdür, aile düzeni gözetilir. Mesafe korunur, zarafet ön plandadır. Ancak gece ilerledikçe bu düzen yumuşar; çiftetelli ile eğlence daha serbest bir hâl alır.ÖZGÜRLÜK 1960’LAR1960’lar bir geçiş dönemidir. Eski ile yeninin yan yana durduğu yıllar…Bu dönemde slow dans ilk kez yaygınlaşır. Daha yavaş, daha sade ve daha yakın bir dans biçimi ortaya çıkar. İlk hali yine ölçülüdür: iki el buluşur, erkek kadının bir elini tutar, diğer eli belindedir. Kadının diğer eli erkeğin omuzundadır. Mesafe korunur, hareketler uyumludur.Ancak 1940–50’lerden gelen alışkanlıklar tamamen kaybolmuş değildir. Erkek davet eder; kadın istemezse yine “ayağım ağrıyor” diyerek nazikçe geri çevirir. Özellikle düğünlerde genç bir kızla dans etmek için aile büyüğünden izin almak yaygındır.Zaman ilerledikçe bu yapı çözülmeye başlar. 1960’ların ortalarına doğru mesafeler azalır, kurallar gevşer.Önce ça ça ça görülür; ritmik ve partnerli bir yapıdadır. Ardından asıl kırılma gelir.Twist ile birlikte dansın kuralları yıkılır. Partner zorunluluğu ortadan kalkar, herkes kendi gibi dans eder.Aynı dönemde haligali ve lokomotif gibi toplu danslar ortaya çıkar. İnsanlar yan yana dizilir, birlikte hareket eder. Bireysel özgürlük ile toplu coşku ilk kez bu kadar güçlü şekilde birleşir.Bu değişim kısa sürede evlere taşınır. Ev partileri başlar. Geceler genellikle slow ile açılır, ardından tempo yükselir; twist, rock’n roll ve shake ile devam eder.Artık ortam tamamen değişmiştir. Herkes doğrudan dans eder. Eski nazik reddetme biçimleri de bu yeni düzen içinde yerini yavaş yavaş kaybeder.Dans ilk kez gerçekten kuralsız ve içgüdüsel hale gelir.DİSKO ÇAĞI 1970’LER1970’lerde eğlence zirveye ulaşır. Slow dans hâlâ vardır ama artık farklıdır. Mesafe azalır, temas artar. Erkek iki elini kadının beline koyar, kadın ellerini erkeğin omuzlarına yerleştirir. Dans daha yalın, daha doğal ve daha samimidir.Bu dönemde Demis Roussos’un romantik şarkıları gecelere eşlik eder. Shake devam eder, çiftetelli coşkuyu yükseltir.1960’ların sonundan itibaren, bir kadın tuvalete gitmek istediğinde erkeğin ona eşlik etmesi ve kapıda beklemesi yaygın bir davranış haline gelir. Bu, saygı ve ilginin bir göstergesidir.Bazen bir şarkı her şeyi değiştirir… “Eviva España” çaldığında pistin havası bir anda dönüşür.KALABALIK YILLAR 1980’LER1980’lerde dans daha kalabalık hale gelir. Düğünler büyür, eğlence yaygınlaşır. Herkes bu ritmin içindedir.Bu dönemde hem slow danslar hem de hızlı danslar birlikte yapılır. Geceler tek bir tempoda ilerlemez; müzikle birlikte ritim değişir, insanlar hem duygusal hem coşkulu anları aynı ortamda yaşar.KARIŞIM DÖNEMİ 1990’LAR1990’lar çeşitliliğin arttığı yıllardır. Geceler slow ile başlar, çiftetelli ile yükselir, disko ile devam eder.Bu dönemde de slow ve hızlı danslar bir aradadır. Aynı gece içinde tempo sürekli değişir; insanlar hem yakın hem hareketli dansları peş peşe yapar. Bu da eğlenceyi daha dinamik ve çok yönlü hale getirir.MEKÂN DEĞİŞİMİ 2000’LER2000’li yıllarla birlikte eğlence anlayışı belirgin şekilde değişir. Eğlence artık ağırlıklı olarak diskolarda ve çeşitli mekânlarda yaşanır.Bu dönemde slow dans yok denecek kadar azdır.Bistro kültürü ortaya çıkar. Küçük yuvarlak masaların etrafında ayakta durulur. Dans artık pistten çok bulunulan alanda yapılır. Shake ve çiftetelli masanın yanında devam eder.Dans geniş alanlardan küçük alanlara taşınır.GÜNÜMÜZBugün İzmir’de bu düzen büyük ölçüde devam etmektedir. İnsanlar kendi alanlarında dans eder. Shake, çiftetelli ve serbest dans birlikte yaşar.İzmir’de dansın hikâyesi aslında insanların birbirine nasıl yaklaştığının hikâyesidir. Bir zamanlar mesafe vardı, sonra yakınlaşma başladı. Bugün ise herkes kendi alanında, kendi gibi dans ediyor.Çünkü bu şehirde dansın kuralı yoktur.
Ritim, önce kalpte başlar.
